Dozór elektroniczny (SDE): kto może odbywać karę w domu i jak uzyskać zgodę sądu

System dozoru elektronicznego (SDE) pozwala odbyć karę pozbawienia wolności w domu, a nie w zakładzie karnym. Skazany nosi nadajnik, a sąd wyznacza, kiedy musi przebywać w domu. Zgodę na taką formę kary wydaje sąd penitencjarny (w części spraw komisja penitencjarna) i robi to tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z ustawy. Poniżej wyjaśniam te warunki prostym językiem.

W skrócie

• Wysokość kary: do 1 roku i 6 miesięcy albo poniżej 3 lat, jeśli w zakładzie karnym do odbycia zostało nie więcej niż 6 miesięcy.
• Dom i domownicy: skazany musi mieć stałe miejsce pobytu i, co do zasady, pisemną zgodę dorosłych osób, z którymi mieszka.
• Wniosek: składa się go na piśmie, z uzasadnieniem.
• Czas: sąd wydaje postanowienie w ciągu 30 dni od wpływu wniosku.
• Odmowa: można ją zaskarżyć zażaleniem.

Czym jest dozór elektroniczny

SDE to sposób wykonania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Skazany ma obowiązek m.in. nieprzerwanie nosić nadajnik, dbać o powierzone urządzenia, udostępniać je do kontroli oraz stawiać się na wezwania sędziego i kuratora. Przy dozorze stacjonarnym musi także przebywać we wskazanym miejscu w wyznaczonym czasie, odbierać połączenia do rejestratora i umożliwiać kuratorowi wejście do mieszkania (art. 43n k.k.w.).

Sąd określa, w jakich porach skazany może opuszczać dom. Łącznie nie może to być więcej niż 12 godzin dziennie. Ustawa wymienia m.in. pracę, opiekę nad małoletnim, osobą niedołężną lub chorą, naukę, praktyki religijne, opiekę medyczną i niezbędne zakupy (art. 43na k.k.w.).

Kto może odbywać karę w SDE

Sąd penitencjarny może udzielić zezwolenia na SDE, jeśli łącznie spełnione są warunki z art. 43la § 1 k.k.w.:

1. Kara: skazanemu wymierzono karę nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy albo karę niższą niż 3 lata, a do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy. Nie mogą przy tym zachodzić okoliczności z art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego (przepisy m.in. o powrocie do przestępstwa i o szczególnych kategoriach sprawców).
2. Cele kary: nie ma szczególnych względów wskazujących, że przy odbywaniu kary w SDE cele kary nie zostaną osiągnięte.
3. Miejsce pobytu: skazany ma określone miejsce stałego pobytu.
4. Zgoda domowników: pełnoletnie osoby mieszkające ze skazanym wyraziły zgodę (art. 43h § 3 k.k.w.).
5. Warunki techniczne: nie stoją na przeszkodzie (art. 43h § 1 k.k.w.), czyli wystarczy liczba i zasięg nadajników i rejestratorów oraz możliwości organizacyjne ich obsługi.

Ustawa dodaje jeszcze kilka zasad:

• Skazany, który jeszcze nie zaczął odbywać kary: zezwolenie można mu udzielić, jeśli względy bezpieczeństwa, stopień demoralizacji i inne szczególne okoliczności nie przemawiają za osadzeniem w zakładzie karnym (art. 43la § 2).
• Skazany, który już odbywa karę w zakładzie: o zezwoleniu na odbycie pozostałej części kary decydują jego dotychczasowa postawa i zachowanie (art. 43la § 3).
• Kilka kar odbywanych kolejno: limity z § 1 liczy się łącznie (art. 43la § 6).
• Brak zgody domownika: sąd może mimo to udzielić zezwolenia, jeśli odbywanie kary w SDE w sposób oczywisty nie wiąże się z nadmiernymi trudnościami dla tej osoby i narusza jej prywatność tylko w nieznacznym stopniu. Osobie, która nie wyraziła zgody, przysługuje wtedy zażalenie (art. 43la § 4 i 5). Po wydaniu postanowienia cofnięcie zgody jest nieskuteczne (art. 43h § 8).
• Warunki techniczne: jeśli stoją na przeszkodzie, sędzia pozostawia wniosek bez rozpoznania (art. 43lf § 2).

Kara do 4 miesięcy: decyduje komisja penitencjarna

Jeżeli skazany już odbywa karę w zakładzie karnym, a wymierzona kara nie przekracza 4 miesięcy, o zezwoleniu decyduje komisja penitencjarna, a nie sąd. Wydaje decyzję w terminie 14 dni od wpływu wniosku. Obowiązują te same wymogi dotyczące miejsca pobytu, zgody domowników i warunków technicznych oraz ocena dotychczasowej postawy skazanego w zakładzie (art. 43lla k.k.w.). Jeżeli w chwili złożenia wniosku skazany nie rozpoczął jeszcze odbywania kary, wniosek rozpoznaje sąd penitencjarny.

Jak uzyskać zgodę krok po kroku

1. Wniosek. Z wnioskiem może wystąpić skazany, jego obrońca, prokurator, sądowy kurator zawodowy lub dyrektor zakładu karnego (art. 43lc k.k.w.). Składa się go na piśmie wraz z uzasadnieniem, w którym trzeba wskazać okoliczności z art. 43la § 1-4 (art. 43ld § 1 i 2).
2. Zgoda domowników. Do wniosku dołącza się pisemną zgodę pełnoletnich osób mieszkających ze skazanym (art. 43ld § 3).
3. Sprawdzenie warunków. Sąd ustala, czy nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, i w tym celu żąda informacji od podmiotu dozorującego (art. 43lf § 1). W razie potrzeby kurator sądowy ustala, kto mieszka ze skazanym, i bada warunki rodzinne oraz socjalno-bytowe (art. 43h § 4).
4. Posiedzenie. Udział prokuratora jest obowiązkowy (art. 43le § 3). Jeśli skazany przebywa w zakładzie karnym, posiedzenie odbywa się w tym zakładzie (art. 43le § 1).
5. Postanowienie. Sąd wydaje je w terminie 30 dni od wpływu wniosku (art. 43ld § 4). W postanowieniu określa m.in. obowiązki, rodzaj środków technicznych i termin, w którym skazany ma zgłosić gotowość do instalacji sprzętu (art. 43lh § 1).

Co zrobić, gdy sąd odmówi

Na postanowienie o odmowie zażalenie przysługuje skazanemu lub jego obrońcy, a także prokuratorowi, kuratorowi i dyrektorowi zakładu, jeśli składali wniosek (art. 43lk k.k.w.). Sąd odwoławczy rozpoznaje je najpóźniej w terminie 7 dni od wpływu zażalenia wraz z aktami (art. 43lj § 2 w zw. z art. 43lk).

Uwaga na kolejny wniosek: ponowny wniosek skazanego lub jego obrońcy w tej samej sprawie, złożony przed upływem 3 miesięcy od wydania postanowienia o odmowie, zostaje pozostawiony bez rozpoznania (art. 43ll). Warto więc dobrze przygotować wniosek i wskazać, co zmieniło się od poprzedniej odmowy.

SDE a skrócenie kary

Skazany odbywający karę w SDE może też ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Orzeka o nim sąd penitencjarny właściwy dla miejsca stałego pobytu skazanego, a wniosek może złożyć również sądowy kurator zawodowy (art. 43ln § 1 i 2 k.k.w.). Szczegóły opisuję w artykule: Dozór elektroniczny (SDE) - czy można skrócić karę? Warunki i wniosek.

Zezwolenie można utracić

Zezwolenie na SDE nie jest nadawane na stałe. Sąd penitencjarny uchyla je m.in. wtedy, gdy skazany w czasie dozoru naruszył porządek prawny (w szczególności popełnił przestępstwo) albo uchyla się od wykonania obowiązków związanych z dozorem, gdy uchyla się od założenia nadajnika lub zainstalowania rejestratora, a także gdy zostaje osadzony w zakładzie karnym w związku z tymczasowym aresztowaniem lub wykonaniem kary w innej sprawie (art. 43zaa § 1 k.k.w.). W wyjątkowych przypadkach sąd może od uchylenia odstąpić (art. 43zaa § 2). Dlatego tak ważne jest ścisłe przestrzeganie obowiązków: noszenie nadajnika, przebywanie w domu w wyznaczonych godzinach, odbieranie połączeń i stawianie się na wezwania.

Najczęstsze pytania

Czy w SDE mogę chodzić do pracy?

Tak, jeśli sąd wyznaczy na to przedziały czasu. Praca jest wprost wymieniona wśród celów, w których wolno opuścić dom, łącznie do 12 godzin dziennie (art. 43na k.k.w.).

Czy muszę mieć zgodę osób, z którymi mieszkam?

Co do zasady tak: pisemną zgodę muszą wyrazić wszystkie pełnoletnie osoby mieszkające razem ze skazanym. Wyjątek opisuje art. 43la § 4, o czym piszę wyżej.

Jak długo czeka się na decyzję?

Sąd wydaje postanowienie w terminie 30 dni od wpływu wniosku, a komisja penitencjarna w sprawach kar do 4 miesięcy w terminie 14 dni.

Czy można ponowić wniosek po odmowie?

Wniosek złożony do sądu przed upływem 3 miesięcy od odmowy zostanie pozostawiony bez rozpoznania. W sprawach rozpoznawanych przez komisję penitencjarną ten okres wynosi miesiąc (art. 43ll i art. 43lla § 5 k.k.w.).

Czy SDE przysługuje przy karze 2 lat pozbawienia wolności?

Nie od razu. Przy karze niższej niż 3 lata zezwolenie jest możliwe, gdy do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy, a pozostałe warunki są spełnione (art. 43la § 1 pkt 1).

Potrzebujesz pomocy z wnioskiem?

Wniosek o SDE i zażalenie na odmowę to pisma, w których liczy się dobre uzasadnienie i komplet załączników. Jeśli potrzebujesz pomocy w ich przygotowaniu, skontaktuj się ze mną: +48 792 270 039 lub przez formularz na stronie kontakt.