Separacja a rozwód — przesłanki, skutki, różnice (kiedy wybrać separację)

Rozwód a separacja — podstawowe rozróżnienie

W artykule „Rozwód w polskim prawie – krok po kroku” opisałem szczegółowo zarówno przesłanki jak i konsekwencje rozwodu, a także możliwe sposoby jego przeprowadzenia. W niniejszym, celem wykazania różnic oraz podobieństw między rozwodem a separacją, przypomnieć jedynie należy, że rozwód stanowi jedną z przyczyn ustania małżeństwa, a aby zaistniała możliwość jego orzeczenia w małżeństwie musi zaistnieć trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Wraz z orzeczeniem rozwodu (co do zasady, bo możliwe są także sytuacje odmienne) ustaje wspólność majątkowa małżeńska. Rozwód szczegółowo unormowany został w art. 56 i n. KriO.

Separacja tym różni się od rozwodu, że nie powoduje ustania małżeństwa, a jedynie, podobnie jak w przypadku rozwodu, powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej (art. 54 KriO).

Podobieństwa między rozwodem a separacją

Poza powstaniem rozdzielności majątkowej rozwód i separację łączy wiele wspólnych zasad orzekania:

• Przesłanki negatywne – orzeczenie jest niedopuszczalne, jeżeli ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci albo byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 61¹ § 2 KriO – separacja, art. 56 § 2 KriO – rozwód).
• Orzekanie o winie – sąd orzeka, który z małżonków ponosi winę w rozkładzie pożycia. Na zgodne żądanie obojga małżonków sąd o winie nie orzeka (art. 61³ § 1 i 2 oraz art. 57 KriO).
• Ustanie wspólności majątkowej – zarówno rozwód, jak i separacja powodują powstanie rozdzielności majątkowej, otwierając drogę do podziału majątku wspólnego.
• Podział majątku w wyroku – na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód/separację dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu.
• Alimenty – w obu przypadkach możliwe jest orzeczenie alimentów zarówno na rzecz dzieci, jak i na rzecz drugiego małżonka (przy spełnieniu przesłanek ustawowych).

Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem

Sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia porozumienie małżonków, a w jego braku rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie/separacji.

Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o kontaktach z dzieckiem (art. 61³ § 1 oraz art. 58 KriO).

Wspólne mieszkanie małżonków

Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka.

Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód/separację orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków – jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe. Orzekając o wspólnym mieszkaniu sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej.

Najważniejsze różnice — przesłanki i skutki

Przesłanka rozkładu pożycia – zupełny vs zupełny i trwały

Separacja tym różni się od rozwodu, że może zostać orzeczona pomimo braku trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Przesłanką pozytywną, a więc której zaistnienie warunkuje możliwość orzeczenia separacji, jest ZUPEŁNY rozkład pożycia małżeńskiego. W przypadku rozwodu konieczne jest by rozkład pożycia małżeńskiego był ZUPEŁNY i TRWAŁY.

Separacja może zatem poprzedzać rozwód, przeciwna sytuacja jest niemożliwa. W przypadku gdy jeden z małżonków żąda orzeczenia separacji, a drugi orzeczenia rozwodu i żądanie to jest uzasadnione, sąd orzeknie rozwód. Jeżeli jednak orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne, a żądanie orzeczenia separacji jest uzasadnione, sąd orzeka separację.

Możliwość zawarcia nowego małżeństwa

Kolejną i chyba najważniejszą różnicą między rozwodem a separacją jest to, że małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa, małżonek rozwiedziony oczywiście ma taką możliwość.

Zniesienie separacji

Dodatkowo na zgodny wniosek małżonków pozostających w separacji sąd orzeknie o zniesieniu separacji. Wówczas ustają jej skutki. W przypadku rozwodu możliwości takich nie ma.

Najczęściej zadawane pytania

Czym separacja różni się od rozwodu?

Najważniejsza różnica: separacja wymaga zupełnego rozkładu pożycia, a rozwód — zupełnego i trwałego. Małżonek w separacji nie może zawrzeć nowego małżeństwa, rozwiedziony — może. Separację można też znieść na zgodny wniosek małżonków; rozwodu się znieść nie da.

Jakie są przesłanki separacji?

Pozytywna przesłanka to zupełny rozkład pożycia małżeńskiego — ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. W odróżnieniu od rozwodu rozkład nie musi być trwały. Negatywne przesłanki: dobro wspólnych małoletnich dzieci oraz zasady współżycia społecznego.

Czy separacja powoduje rozdzielność majątkową?

Tak. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego separację między małżonkami z mocy prawa powstaje rozdzielność majątkowa. Każdy z małżonków od tej chwili samodzielnie zarządza swoim majątkiem i odpowiada za własne zobowiązania.

Kiedy lepiej wybrać separację niż rozwód?

Separacja może być właściwym wyborem, gdy rozkład pożycia jest zupełny, ale nie ma pewności, że jest trwały — np. małżonkowie liczą na pojednanie. To także rozwiązanie dla osób, dla których rozwód jest niemożliwy ze względów światopoglądowych lub religijnych, a chcą uregulować kwestie majątkowe, alimenty i władzę rodzicielską.

Czy można po separacji wziąć rozwód?

Tak. Separacja może poprzedzać rozwód — gdy rozkład pożycia okaże się także trwały, każdy z małżonków może wystąpić z pozwem o rozwód. Sytuacja odwrotna (rozwód, potem separacja) jest niemożliwa.