Prawo karne

Warunkowe umorzenie postępowania – przesłanki, okres próby, obowiązki

Czym jest warunkowe umorzenie postępowania, kiedy można o nie wystąpić, jak długi jest okres próby i jakie obowiązki sąd może nałożyć na sprawcę przestępstwa, wobec którego orzekł warunkowe umorzenie postępowania? Odpowiedzi na te i inne pytania dot. warunkowego umorzenia postępowania znajdziecie poniżej.

Jak pisałem wcześniej, w artykule „Warunkowe umorzenie postępowania w przypadku jazdy pod wpływem alkoholu”, sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Instytucji warunkowego umorzenia nie stosuje się jednak do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.

Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem, a osoba, wobec której zostało zastosowane, nadal będzie posiadać status osoby niekaranej. Niemniej warunkowe umorzenie postępowania będące w istocie środkiem probacyjnym, a więc środkiem związanym z poddaniem sprawcy próbie, umożliwia sądowi stosującemu tę instytucję nałożenie na skazanego obowiązków oraz oddanie go pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania lub stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.

Jakie obowiązki mogą zostać nałożone na sprawcę przestępstwa? 

– obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody w całości lub przynajmniej w części (chodzi tutaj o szkodę majątkową),

– obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (powinien być orzekany tylko w przypadku, gdy sąd widzi możliwość zadośćuczynienia),

– obowiązek uiszczenia nawiązki w wysokości do 100 000 zł (zamiast obowiązku naprawienia szkody i obowiązku zadośćuczynienia),

– obowiązki probacyjne, do których należą: informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby; przeproszenia pokrzywdzonego; wykonywanie ciążącego na sprawcy obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby (może być orzeczony, gdy sprawca jest zobowiązany do alimentacji); powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających; poddania się terapii uzależnień; poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji; uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych; powstrzymywania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób; opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Dodatkowo w przypadku orzeczenia warunkowego umorzenia postępowania, sąd może zastosować wobec sprawcy dwa środki karne: zakaz prowadzenia pojazdów (na 1 rok lub 2 lata) oraz świadczenie pieniężne (do 60 000 zł). Orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów jest możliwe, gdy sprawca, będąc uczestnikiem ruchu, popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Orzeczenie tego środka karnego przy warunkowym umorzeniu postępowania ma zawsze charakter fakultatywny. Świadczenie pieniężne jest orzekane na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Warunkowe umorzenie postępowania stosowane jest na okres próby wynoszący od 1 roku do 3 lat. Postępowanie jest podejmowane przez sąd w przypadku popełnienia przez sprawcę w okresie próby podobnego przestępstwa umyślnego, za które został prawomocnie skazany (art. 68 § 1 kk). W takim wypadku prawomocne skazanie – w przeciwieństwie do samego czynu przestępnego – nie musi mieć miejsca w okresie próby.

Kiedy sąd podejmuje na nowo postępowanie warunkowo umorzone?

Stanowi o tym art. 68 Kodeksu karnego. Obligatoryjne podjęcie postępowania ma miejsce, gdy sprawca w okresie próby popełnił jakiekolwiek przestępstwo umyślne, w tym także umyślno-nieumyślne (przy którym zachowanie umyślne jest zachowaniem wyjściowym, z którego wynikają nieumyślne następstwa i dlatego jest ono zaliczane do grupy przestępstw umyślnych). Dodatkowym warunkiem jest, aby sprawca za to kolejne przestępstwo został prawomocnie skazany w okresie próby lub w ciągu 6 miesięcy po jego upływie (art. 68. § 1 kk).

Sąd może (ale nie musi – fakultatywne podjęcie postępowania) podjąć postępowanie warunkowo umorzone, gdy sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne niż określone powyżej przestępstwo, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody (art. 68. § 2 kk).

Jeśli jednak okoliczności te zaistnieją po udzieleniu sprawcy pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, sąd zobowiązany jest do podjęcia postępowania warunkowo umorzonego, chyba że przemawiają przeciwko temu inne szczególne względy (tzw. względnie obligatoryjne podjęcie postępowania).

Jeśli w okresie 6 miesięcy po upływie okresu próby sąd nie podejmie postępowania poprzez wydanie prawomocnego orzeczenia, warunkowe umorzenie przekształca się w umorzenie bezwarunkowe. Oznacza to, że postępowanie sądowe w tej sprawie już nigdy nie będzie mogło zostać podjęte, nawet jeśli światło dzienne ujrzą okoliczności, które uzasadniałyby podjęcie postępowania.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *