Prawo rodzinne, Rozwody

Rozdzielność majątkowa a podział majątku

Moje doświadczenie zawodowe pokazuje, że rozdzielność majątkowa i podział majątku często są ze sobą mylone lub utożsamiane. Tymczasem są to dwie różne instytucje prawa cywilnego. Dzisiaj postaram się przekazać, na czym ta różnica polega.

Wraz z zawarciem małżeństwa pomiędzy małżonkami powstaje wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) – dzieje się tak zawsze, gdy małżonkowie nie zdecydowali się na zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (intercyzy). Ta wspólność majątkowa obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, z wyjątkiem przedmiotów majątkowych, które z mocy ustawy należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Co składa się na majątek osobisty?

Do majątku osobistego każdego z małżonków, zgodnie z art. 33 Kodeksu cywilnego, należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił, z wyjątkiem przedmiotów zwykłego urządzenia domowego służących do użytku obojga małżonków – te są objęte wspólnością  majątkową małżeńską, pod warunkiem, że spadkodawca lub darczyńca wyraźnie nie wskaże, że przekazuje je do majątku osobistego jednego z małżonków;

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Pozostałe składniki nabytego przez małżonków lub jednego małżonka majątku w trakcie małżeństwa stanowią majątek wspólny małżonków. W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Zawarta podczas trwania ustawowej wspólności majątkowej między małżonkami umowa o podział majątku wspólnego będzie umową nieważną.

Kiedy ustaje małżeńska wspólność ustawowa?

Wspólność majątkowa małżeńska ustaje wraz z rozwiązaniem małżeństwa lub też zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej wprowadzającej ustrój rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami. Dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej możliwe jest dokonanie podziału majątku. W odpowiedzi na rozliczne pytania klientów Kancelarii, a także dokonywane przez nich czynności jeszcze przed zwróceniem się o reprezentację w sprawie, dodać należy, że ani ustanowienie rozdzielności majątkowej, ani podział majątku nie stanowią warunku rozwodu. O przesłankach rozwodu pisałem szerzej tutaj: http://adwokat-podgorski.pl/rozwod-krok-po-kroku-w-polskim-prawie/

Oczywiście małżonkowie mogą, jeszcze przed wniesieniem powództwa o rozwód lub też separację, znieść istniejącą pomiędzy nimi ustawową wspólność majątkową, a nawet (po ustanowieniu rozdzielności majątkowej) podzielić majątek wspólny, jednak nie jest to od nich wymagane (czy jest to w określonych sytuacjach zasadne, o tym w kolejnym artykule). Ustawowa wspólność majątkowa małżonków ustaje bowiem najpóźniej z prawomocnym orzeczeniem rozwodu (a więc w przypadku gdy małżonkowie we wcześniejszym okresie nie zdecydują się na zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej znoszącej istniejący między nimi ustrój wspólności ustawowej), natomiast podział majątku jest kwestią zupełnie odrębną. Możliwy jest do przeprowadzenia, co zaznaczono powyżej, przed rozwodem, lecz także w postępowaniu w sprawie o rozwód oraz w okresie późniejszym, po zakończeniu postępowania o rozwód. Ostatecznie małżonkowie mogą, z różnych subiektywnych powodów, nigdy nie dokonywać formalnego podziału ich majątku wspólnego.

Jak zawrzec umowę o rozdzielności majątkowej lub podziale majątku?

Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (a więc również ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami) wymaga formy aktu notarialnego. Podziału majątku można dokonać w formie pisemnej, pod warunkiem że w skład majątku nie wchodzi nieruchomość. W wypadku gdy nieruchomość stanowi składnik majątkowy majątku wspólnego małżonków, wymaganą formą jest również forma aktu notarialnego.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej w trakcie małżeństwa lub też ustanie wspólności majątkowej wraz z orzeczeniem rozwodu ma ten skutek, że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy (orzeczeniem rozwodu), jak i majątek nabyty później, a ponadto przysługuje mu udział w majątku wspólnym (przed ustaniem wspólności majątkowej majątek małżonków objęty jest wspólnością łączną, o charakterze bezudziałowym), który może stanowić przedmiot dalszego podziału (umownego bądź sądowego). Podział majątku wspólnego z pewnością omówię szczegółowo w osobnym artykule. W tym miejscu przywołam jedynie regułę ogólną, zgodnie z którą oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, jedynie z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać – w przypadku sądowego podziału majątku – by podział ten nastąpił z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego. Powyższa uwaga nie dotyczy jednak sytuacji, w której w zawartej między małżonkami umowie majątkowej małżeńskiej kwestię tę uregulowano w sposób odmienny, a regulacja ta nie jest dotknięta wadą prawną.

W przypadku umownego podziału majątku małżonkowie mogą natomiast ten podział uregulować w sposób niemal dowolny.

Moja kancelaria, we współpracy z kancelariami notarialnymi, zajmuje się kompleksowo kwestiami umów ustanawiających rozdzielność majątkową oraz umów dotyczących podziału majątku, a także prowadzi sprawy o podział majątku. Zapraszam do kontaktu!

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *