Prawo karne

Wytwarzanie i przetwarzanie środków odurzających lub substancji psychotropowych

Produkcja i obrót (handel) środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, czyli narkotykami lub dopalaczami, jest zabroniona przez Ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii z 29 lipca 2005 r., która definiuje te pojęcia i określa wymiar kary za tego rodzaju przestępstwa.

Art. 4 wyżej wspomnianej ustawy definiuje substancję psychotropową jako „każdą substancję pochodzenia naturalnego lub syntetycznego, działającą na ośrodkowy układ nerwowy, określoną w wykazie substancji psychotropowych stanowiącym załącznik nr 2 do ustawy”. Taka sama jest definicja środka odurzającego, zmienia się tylko nr załącznika. Wykazy te są na bieżąco aktualizowane, niestety jednak mimo to ustawodawca nie nadąża za pomysłowością producentów nielegalnych środków. Polskie prawo zabrania także przetwarzania słomy makowej.

Przestępstwo określone w art. 53 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii może przybierać postać:

wytwarzania środków odurzających lub substancji psychotropowych;
przetwarzania środków odurzających lub substancji psychotropowych;
przerabiania środków odurzających lub substancji psychotropowych;
• przetwarzania słomy makowej.

Z przyczyn, o których pisałem w artykule „Jakie znaczenie ma zmiana przepisów po popełnieniu przestępstwa?”, istotną rolę w zakresie omawianego przestępstwa może też odgrywać czas jego popełnienia.

Kiedy produkcja i obrót (handel) środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi jest legalna?

Ustawa przewiduje też sytuację, w której wytwarzanie, przetwarzanie oraz przerabianie środków odurzających albo środków psychotropowych jest zajęciem legalnym – dzieje się tak, jeżeli podmiot, który podejmuje takie działanie, posiada zezwolenie Głównego Inspektora Farmaceutycznego (art. 35 ust. 1, 2, 4 i art. 39 ustawy). Zezwolenie nie jest konieczne, jeśli przerób środków odurzających lub substancji psychotropowych jest dokonywany w aptece, na zasadach określonych w Ustawie Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 ze zm.).

Przestępstwo wytwarzania i przetwarzania środków odurzających i substancji psychotropowych należy do kategorii przestępstw powszechnych (może je popełnić każdy, komu można przypisać winę w czasie czynu) oraz umyślnych (nie można popełnić go nieumyślnie). Odpowiedzialność karną poniesie więc każda osoba fizyczna mająca w chwili czynu ukończone 17 lat, jeżeli zostanie jej udowodnione popełnienie tego czynu i nie zachodzą inne okoliczności wyłączające bezprawność lub winę (art. 10 § 1 k.k.).

Jaki jest wymiar kary za przestępstwo produkcji narkotyków/ dopalaczy?

Omawiane przestępstwo posiada także typ kwalifikowany. Jeśli będziemy mieli do czynienia ze: znaczną ilością środków odurzających, substancji psychotropowych lub słomy makowej i/lub popełnieniem czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej bądź osobistej, będzie ono stanowiło zbrodnię. Wówczas dolna granica kary przewidzianej w ustawie to 3 lata pozbawienia wolności. Zakwalifikowanie czynu jako zbrodni ma poważne konsekwencje – chociażby w zakresie ewentualnego późniejszego wymiaru kary czy też możliwości złożenia przez prokuratora wniosku o skazanie bez rozprawy i orzeczenie uzgodnionej z oskarżonym kary i/lub innych środków, a nawet w zakresie przedawnienia karalności. Dodatkowo zbrodnię można popełnić tylko umyślnie, występek zaś zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie.

Wracając jednak do tematu przestępstwa produkcji narkotyków/dopalaczy, a dokładniej do jego kwalifikowanej postaci, wyjaśnić należy, czym jest wskazana w przepisie art. 53 ust. 2 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii  „znaczna ilość” narkotyków/dopalaczy? Zgodnie z ugruntowanym w tej mierze orzecznictwem ze znaczną ilością narkotyków/dopalaczy mamy do czynienia wówczas, gdy ich ilość jest wystarczająca do jednorazowego odurzenia się co najmniej kilkudziesięciu osób. W tym tonie wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy.

„Korzyść majątkowa” to natomiast – zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 26 lutego 1988 r. (OSNKW 1988, nr 5-6, poz. 40) – „każdy przyrost majątku lub zmniejszenie zobowiązań majątkowych”. Korzyścią osobistą z kolei jest „świadczenie o charakterze niemajątkowym, mające znaczenie dla uzyskującego ją, polepszające jego sytuację czy zaspokajające potrzeby samego sprawcy” (A. Gubiński, Zasady prawa karnego, Warszawa 1986, s. 224).

Typ podstawowy przestępstwa wytwarzania i przetwarzania środków odurzających i substancji psychotropowych zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat trzech. Typ kwalifikowany natomiast – karą grzywny i łącznie stosowaną karą pozbawienia wolności w wymiarze nie niższym niż 3 lata. Ściganie tego przestępstwa następuje z urzędu, z oskarżenia publicznego.

Inne przestępstwa narkotykowe

Art. 54 ust. 2 pkt 2 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii określa jako odrębne przestępstwo wejście w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia przestępstwa wytwarzania i przetwarzania środków odurzających i substancji psychotropowych. Jest ono zagrożone alternatywnie: grzywną, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do 2 lat.

Fakultatywnie wobec sprawcy przestępstwa z art. 53 ustawy (produkcja narkotyków) sąd może orzec przepadek przedmiotu przestępstwa oraz przedmiotów i narzędzi, które służyły do jego popełnienia (nawet jeśli nie były własnością sprawcy). Dodatkowo sąd może orzec także nawiązkę na cele zapobiegania i zwalczania narkomanii w wysokości do 50 000 zł.

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii penalizuje także inne działania niż określona w art. 53 i omówiona przeze mnie tzw. produkcja narkotyków. Najważniejsze z tych przestępstw to:

uprawa narkotyków (art. 63)
przemyt narkotyków (art. 55)
wprowadzenie narkotyków do obrotu oraz uczestnictwo w obrocie nimi (art. 56)
udzielanie innym osobom środków odurzających lub substancji psychotropowych albo nakłanianie do ich użycia (art. 58-59)
posiadanie narkotyków (art. 62-62a)

Tematy te wymagają szerszego omówienia i z dlatego z pewnością powrócę do nich w kolejnych artykułach.

2 komentarze do wpisu “Wytwarzanie i przetwarzanie środków odurzających lub substancji psychotropowych

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *